Wikipedia



 

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić: uzupełnić przypisy bibliograficzne. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Rawicz (Rawa, Ursyn, Ursowic, Panna na niedźwiedziu, Miedźwiada, Miedźwioda, Niedźwiada, Niedźwieda, Niedźwioda, Rawic, Rawita)^[1] – herb szlachecki.

Spis treści 1 Opis herbu 1.1 Odmiany herbu 1.1.1 Odmiany z niezmodyfikowaną barwą pola 1.1.1.1 Odmiany z niezmodyfikowaną barwą sukni 1.1.1.2 Suknia błękitna 1.1.1.3 Suknia srebrna 1.1.2 Pole błękitne 1.1.2.1 Odmiany z niezmodyfikowaną barwą sukni 1.1.2.2 Suknia srebrna 2 Historia 3 Najstarsza symbolika 4 Hipoteza odnośnie znaku przedheraldycznego 4.1 Argumenty przeciwko hipotezie 4.2 Argumenty za hipotezą 5 Herbowni 6 Znane osoby herbu Rawicz 7 Miejscowości podpisujące się herbem Rawicz 8 Zobacz też 9 Przypisy

edytuj Opis herbu

1. Dziewczyna w czerwonej (odmiany: błękitnej lub srebrnej) sukni, z rękoma uniesionymi, dosiadająca czarnego niedźwiedzia kroczącego w polu złotym (odmiany: błękitnym lub czerwonym). Czasem występuje w wersji niepełnej (bez panny).
2. Powinna być panna rozczesana, w koronie na głowie, ręce obie do góry rozszerzone i trochę podniesione mająca, w sukni, tylko po ramiona gołe ręce, siedząca na niedźwiedziu czarnym, w lewą tarczy bieżącym, prawa noga przednia jak do biegu podniesiona u niego, w polu żółtym. W hełmie nad koroną między dwiema jelenimi rogami pół niedźwiedzia większe, obróconego w lewą tarczy, jakby siedzącego, nogę przednią spuścił, w prawej różą trzyma. (Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, VIII, 97)
3. Nazwa rodu prawdopodobnie sprzed X w jest wariacją łacińskiego Vrsi (niedźwiedzie), zaś najstarsze wizerunki, zwłaszcza pieczęcie z XIV i XV w. przedstawiają liczne warianty wizerunku, nie będące prawdopodobnie odmianami herbowymi a wynikiem niepełnego jeszcze ukształtowania herbu. Przedstawiano m.in. pannę stojącą obok stojącego na tylnych łapach niedźwiedza, niedźwiedzia obejmującego pannę jedną lub dwiema łapami.

edytuj Odmiany herbu

Herb Rawicz przedstawiany był w wielu odmianach. W podstawowej wersji herbu zmieniane było czasaem ułożenie rąk panny, i jej pozycja w stosunku do zwierzęcia. Prócz najczęstrzego przedstawienia, w pozycji siedzącej na grzbiecie niedźwiedzia, była ukazywana stojąca przed nim, lub obok niego. Zmieniany był niekiedy kolor sukni, co może wynikać z faktu iż najpopularniejszy od k.XVIII herbarz polski Niesieckiego nie precyzuje w opisie barwy szaty. Najstarsze źródła z kolorowym przedstawieniem herbu (Codex Bergshammar i Herbarz Złotego Runa, XV w.) przedstawiają szatę panny w barwie czerwonej. Istnieją odmiany herbu Rawicz, powstałe w związku z nobilitacjami lub nadaniami tutułów arystokratycznych. Od podstawowego herbu różnią się niekiedy tylko dodatkiem korony rangowej, zmianami klejnotu lub barw herbu - są to zwykle tzw. herby własne, czyli odmiany przysługujące tylko pojedynczym rodzinom.

Większość z wymienionych poniżej to właśnie herby własne:

edytuj Odmiany z niezmodyfikowaną barwą pola

edytuj Odmiany z niezmodyfikowaną barwą sukni

• Bar (labry czarne podbite zlorem)
• Dembiński (tarcza zwieńczona koroną hrabiowską)
• Homicki (tarcza zwieńczona dwoma hełmami, klejnot z prawej Rawicza, z lewej trzy pióra strusie zlote miedzy szarymi)
• Jarocki (w klejnocie brak róży w łapie niedźwiedzia)
• Pruszyński (tarcza zwieńczona koroną hrabiowską)
• Smorczewski (tarcza zwieńczona koroną hrabiowską)
• Strachocki (w klejnocie niedźwiedź otoczony złotą pomłością)

edytuj Suknia błękitna

• Lewicki (w klejnocie ręka w zbroi srebrnej z mieczem w prawo)

edytuj Suknia srebrna

• Bocheński (w klejnocie srebrny rycerz dzierżący proporzec)
• Fribes,
• Kujawski (klejnot nieznany),
• Ożarowski (tarcza zwieńczona koroną hrabiowską)

edytuj Pole błękitne

edytuj Odmiany z niezmodyfikowaną barwą sukni

• Zawada (herb jak Rawicz, ale w błekitnym polu, w klejnocie zamiast rogów jelenich czerwone proporce, labry blękine, podbite czerwienią)

edytuj Suknia srebrna

• Kaniowski (w polu błękitnym, na złotym niedźwiedziu kroczącym, panna w srebrnej sukni ze złotym berłem w prawej i takimż kwiatem róży w lewej ręce)

edytuj Historia

Jeden z najstarszych herbów polskich, przysługujący od XIV w. potomkom Wrszowców, możnowładców czeskich osiadłych od XII w. w Polsce, m.in. w ziemi rawskiej, od 1413 licznym rodom litewskim, a także rosyjskim bądź rusyfikowanym gałęziom rodu. Nadawany również rodzinom nobilitowanym, m.in. gdańskim patrycjuszom Barom.

Początki rodu tak opisują historycy, heraldycy:

• Rawa (...) wywodzący się z plemienia czeskiego, gdzie nazywani są Wrszowcami; z powodu zbrodni wiarołomstwa wytraceni z całym ich rodem przez książąt Czech, z wyjątkiem niewielu, którzy uszedłszy do Polski rozrośli się w znakomitą rodzinę. Mężowie surowi, nieustraszeni i okrutni, niektórzy również skłonni do rozlewu krwi, gardzący niebezpieczeństwami. (Jan Długosz, Insignia, 18)

• Wawrzyniec Lorek, Bożej nazwany, z familii Rawitów, od Bretysława książęcia czeskiego urażony, że całą jego familią z państw swoich rugował, zabił go, na którego miejsce Borzywoj brat jego rządy czeskie objął, Bożejowi i Mutynie, bratu jego rodzonemu, darowawszy zabójstwo, do łask przywrócił (...), atoli Światopełk książę czeski w roku 1108 Mutynę i z synami dwiema jego, Bożejem i Boraszkiem, także Unisława i Domisława, wszystko to Rawiczanie byli, pozabijać kazał, czym przerażeni drudzy tegoż domu familianci do Polski się wynieśli; przyjął ich mile Bolesław III Krzywousty król Polski i w dobra ich w rawskim województwie opatrzył, gdzie wiele zamków i miast pofundowali i familią swoją w tym kraju rozplenili. (Kasper Niesiecki, Herbarz, VIII, 98-99)

Symbolika z wizerunkiem niedźwiedzia, występuje jako atrybut dostojników w zachodniej Europie w VIII wieku. Symbol niedźwiedzia, kojarzonego z siłą, występuje także w czasach prehistorycznych, i w kulturach pozaeuropejskich.

Herb jako taki powstał w XIV w. przestawiając w różnych wariantach pannę i niedźwiedzia. Nazwa herbu pochodzi od znacznie wcześniejszej czeskiej nazwy rodowej Wrszowcy (w zapisie łacińskim Vrsines, jest wariacją łacinskiego Vrsi czyli niedźwiedzie).

Do niedźwiedzia w tarczy herbowej autor XVI-wiecznego herbarza – Bartosz Paprocki, i inni dawni heraldycy dodali odpowiednią legendę, wedle której, herb przywędrował do Polski przez Lotaryngię z Anglii za sprawą potomków króla Kanuta Wielkiego. Legendy herbowe podają daty występowania herbu, w czasach jeszcze przedheraldycznych, mianowicie w Polsce przed 1109 rokiem, a w Lotaryngii, od 1003.

W heraldyce Niemiec niedźwiedź (dawniej także w wersjach: orzeł stojący na niedźwiedziu czy orzeł nad niedźwiedziem) pojawia się w symbolice miasta Berlin co najmniej od XIII wieku (porównaj de:Wappen Berlins). Obecnie herbem miasta jest niedźwiedź stojący na tylnich łapach. Na herb Rawicz miała z dużym prawdopodobieństwem wpływ zachodnioeuropejska heraldyka^[3]. Niedźwiedź występuje równieź w herbach na terenie krajów położonych na wschód od Polski. Przykładem jest herb Jarosławia (miasta w Rosji), w którym widzimy kroczącego na tylnich łapach niedźwiedzia (w dawnych czasach z partyzaną, trójzębem lub pastorałem w łapie, w wersji obecnej z toporem), jest to miasto, które było stolicą jednego z ruskich księstw, a także podczas zajęcia Moskwy po interwencji wojsk polskich i szwedzkich tymczasową stolicą całego Cesarstwa (por. historia Jarorsławia).

"Panna na niedźwiedziu" była używana jako znak na pieczęciach przed uznaniem herbu np. już w roku 1306^[4]. Pierwszy znany wizerunek ukształtowanego herbu widnieje na pieczęci Jana Grota, biskupa krakowskiego z 1338 r. Herb w wyniku unii horodelskiej w 1413 przeniesiony na Litwę.

Pierwszym znanym Rawitą był Goworek. Wdowa po nim wpisana została do klasztoru lubińskiego ok. 1140 roku. W 1144 roku na pogrzebie księżnej Salomei obecny był Męcina z Rawitów. W 1195 roku komes Goworek dowodził rycerstwem sandomierskim w bitwie nad Mozgawą (największa i bratobójcza bitwa w okresie rozbicia dzielnicowego). Synowie Grota – potomka Goworka – Sięgniew i Warsz byli protoplastami dwóch podstawowych linii Rawiczan: Grotowiców i Warszowiców. Warszowice ulokowali się między innymi na Mazowszu.

Ród Rawitów używał zawołania "Rawa". Pierwszy znany zapis zawołania pochodzi z 1413 roku i dotyczy Goworka z Beszna "de clenodio Rawa".

Rawici wyróżniali się spośród innych rodów używając kilku charakterystycznych imion: Goworek, Grot, Prandota, Warsz. Od imienia Warsz (a nie od legendarnego rybaka Warsa) wzięła nazwę dzisiejsza stolica Polski. Nie zachował się dokument lokacyjny Warszawy, można jednak sądzić, że miasto powstało na przełomie XIII i XIV w., kiedy uformowała się Stara Warszawa. Wiadomo jednak, że Warszawę założono na prawie chełmińskim, a zasadźcami byli prawdopodobnie Niemcy, majętni kupcy z Torunia. Nadana przez nich nazwa (pierwotnie Warszowa lub Warszewa) pochodzi od rycerza z rodu Rawów (Rawiczów) imieniem Warsz, do którego należała wieś z XII lub XIII w., leżąca w obrębie dzisiejszego Mariensztatu.

Badacz dziejów Rawiczów, J. Wroniszewski, w poświęconej im monografii napisał: W 1381 r. Goworek Kurzeski, cześnik rawski i sochaczewski, za zgodą żony Katarzyny oraz synów Goworka i Bartłomieja, sprzedał za 115 kop groszy wieś Solec mieszczaninowi warszawskiemu Piotrowi. Przy dokumencie wystawionym wtedy przez Goworka znajduje się jego pieczęć z herbem Rawa. (...) Solec będący przedmiotem powyższej transakcji to pierwotnie wieś parafialna Warszawy. Fakt posiadania przez Rawiczów Solca, obok nazwy Warszawa pochodzącej od imienia Warsz, wskazuje że również te druga miejscowość mogła należeć do omawianego rodu.

Zobacz też herbarz Szymona Okolskiego "Orbis Polonus" (1641-1645), T.2., 581-602.

edytuj Najstarsza symbolika

Najstarszą znaną obecnie nazwą rodu jest Wrszowcy (łac. Vrsines)^[5] (od łac. Vrsi = niedźwiedzie), więc pierwszą symboliką rodu był niedźwiedź (porównaj z sekcją poniżej).

edytuj Hipoteza odnośnie znaku przedheraldycznego

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: Patrz dyskusja na temat artykułu.

Istnieje, mające "wiele prawdopodobieństwa" "przypuszczenie", jakoby Warsz, XIII wieczny kasztelan krakowski pochodził z rodu Werszowców^[6] (czeskich) i istnieją źródła sfragistyczne, których autentyczność jak dotąd nie była podważana^{potrzebne źródło}, dowodzące, że używał on znaku, zwanego "godłem Warsza"^[6], który przedstawia krzyż grecki z nałożonym okręgiem i wszystkimi końcami ramion przekrzyżowanymi poza nim^[3]. Znak ten został określany przez Ostrowskiego dość subiektywnie również nazwą "Rawa".^[7]. Może nasuwać skojarzenie z pochodzącymi jeszcze z czasów przedchrześcijańskich krzyżami greckimi (można się ich doszukać sześciu), krzyżem celtyckim, słowiańskim "słonecznym", czy też z krzyż zdwojony.

W herbarzach np. Ostrowskiego z XIX w.^[7] oraz pracach Franciszka Piekosińskiego^[3] spotyka się hipotezę, że ród w Polsce mógł posługiwać się przed obraniem herbu znakiem przedheraldycznym znanym z pieczęci Warsza.

edytuj Argumenty przeciwko hipotezie

• liczący sobie co najmniej kilkaset lat wizerunek herbu Rawicz nie ma nic wspólnego pod względem graficznym z "godłem Warsza" kasztelana krakowskiego, ani z herbem Korybut, którego odmianę (występującą w wersji z nałożonym kołem) "godło Warsza" przypomina,
• pomyłka Piekosińskiego może wynikać z faktu, że istnieją źródła twierdzące, iż w XVI wieku inny z Rawitów, mógł na kilkanaście lat stać się posiadaczem lub zakupić majątek zlokalizowany na ziemiach o prastarej, sięgającej czasów rzymskich historii z miastem lokowanym najprawdopodobniej na przełomie XIV i XV w. wokół zlokalizowanej tam jeszcze dawniejszej (erygowanej w XIII wieku lub wcześniej) parafii, której pieczęć parafialna (także z łacińskim napisem) okazała się być zbliżona do wariacji "godła Warsza", znak z pieczęci parafii przeniknął do tamtejszej miejskiej (obecnie wiejskiej) symboliki świeckiej,
• na pieczęci opisywanej przez Piekosińskiego widnieje łaciński napis "Warsz kasztelan krakowski"^[3], co pozwala jedynie na tezę, iż godło z pieczęci przysługiwało jedynie Warszowi, ale dopiero od chwili gdy rozpoczął on pełnienie urzędów, nie zaś uprzednio, jako znak rodowy,
• źródła z okresu są zbyt skąpe by rozciągać znak na ród Wrszowców (por. indukcja enumeracyjna niezupełna) - nawet syn Warsza używa (np. w r. 1306) jako znaku przedheraldycznego "panny na niedźwiedziu"^[4],
• brak jest lub istnieją^{potrzebne źródło} nieliczne herbarze, które by nie wymieniały domyślnej definicji Rawicz - "panna na niedźwiedziu", lub zawierającej wizerunek niedźwiedzia, zwykle jest to jedyna symbolika w kontekście herbu o tej nazwie,
• nazwa najstarszej gałęzi rodu Vrsines (por. Wrszowcy) pochodzi od łac. vrsi (niedźwiedzie), nazwa rodu jest pierwszą znaną symboliką rodu (nazwa jeśli ma znaczenie jest symbolem). Okolski, w 1642 roku podaje łac. nazwę herbu "Rawicz alias Vrsyn" ("Rawicz inaczej Niedźwiada")^[8]. Wynika stąd, że symbolika związana z "godłem Warsza", jeśli wogóle była używana to przez co najwyżej jednego lub nielicznych^{potrzebne źródło} przedstawicieli rodu, którego potomkowie ostatecznie zaprzestali jej stosowania i wrócili do tej, której używali i używają obecnie "Rawiczowie inaczej Vrsines",
• jedyne uznawane za prawdopodobne informacje i źródła odnośnie znaku pojawiają się w kontekście kasztelana krakowskiego, jednak nawet te nie są pewne (por. kronika, herbarz) i precyzyjne^[9], zawierają też sprzeczne informacje^[10] na temat Warsza, a wiele przekazów z tego czasu traktuje się jako legendarne,
• pieczęcie fałszowano już w XIII wieku^[11], w późniejszych czasach przypadków takich było „mnóstwo” np. w XVII w.^[12], a Piekosiński nie mógł mieć dostępu do nowoczesnych metod datowania,
• historycy odrzucają tezę wysnutą przez Piekosińskiego oraz J.K.Ostrowskiego, iż wiele polskich herbów pochodzi od znaków runicznych^[3], a takie pochodzenie pieczęci Warsza ci dwaj heraldycy podają,
• według A. Małeckiego bezcelowe jest wdawanie się w analizę, czy "godła Warsza", używali przed nim jego przodkowie, ponieważ na poparcie tej hipotezy nie mamy żadnych dowodów^[6], co więcej: Małecki uważa "przypuszczenie", jakoby Warsz pochodził z rodu Werszowców jedynie za mające "wiele prawdopodobieństwa" nie zaś za dowiedzione^[6].

edytuj Argumenty za hipotezą

• Autentyczność pieczęci Warsza nie była podważana przez historyków.
• Dawne fałszerstwa pieczęci wykonywane były zazwyczaj według oryginałow lub były ich odlewanymi kopiami^[13]. Nawet ewentualne podważenie autentyczności pieczęci nie przesądza o autentyczności znaku.
• Analogiczne przedheraldyczne znaki rodowe występują na pieczęciach różnych przedstawicieli różnych innych rodów tego okresu (Awdańców, Gryfitów)^[3]
• Nie są znane przykłady polskich godeł przedheraldycznych, przywiazanych do urzędu ( np kasztelana), a są znane liczne przypadki stosowania przez dostojników piastujacych urzędy jako godeł pieczętnych znaków rodowych^[3]
• Rzetelne opracowanie źródeł przez Franciszka Piekosińskiego i Juliusza Ostrowskiego nie były przez historyków podważane, mimo odrzucenia ich hipotezy o runicznym pochodzeniu herbów.
• Większość herbarzy zajmuje się zgodnie z definicją herbami, stąd brak w nich znaków przedheraldycznych. Hipotezę o przeherbowym znaku Rawitów piekosiński wyłożył w dziele nie będącym herbarzem, a historyczną analizą dawnych znaków rodowych i herbów rycerstwa polskiego. Wyjatkowe umieszczenie przeheraldycznego znaku w herbarzu Ostrowskiego Księga herbowa rodów polskich mogło być spowodowane osobistym stosunkiem autora, również Rawity, do tego tematu.
• Jak wskazują przykłady innych rodów (Lisowie, Gryfici, Ślepowronowie), także rody o nazwach zwiazanych Z symboliką zwierzęcą używały prostych, linearnych przedheraldycznych znaków rodowych, nie przypominające wizerunku rodowego zwierzęcego totemu. Zapewne wypływalo to z przyczyn praktycznych - łatwości wypalenia, wyrycia lub wycięcia takiego znaku dla oznaczenia własności, niż realistycznego animalistycznego symbolu^[3].

edytuj Herbowni

Amszyński, Bagocki, Bakałarowicz, Bandrowski, Bar, Baranowski, Barański, Bąkowski, Bełdowski, Bełzowski, Białonowicz, Biedrzychowski, Biedrzycki, Bielski, Bienieski, Binkbink, Biodra, Biskupski, Bliskowski, Błeszyński, Bocheński, Bogdański, Boguski, Boguskowski, Borowski, Borszczowski, Borychowski, Boryczewski, Borysowski, Boryszewski, Borzewicki, Borzyszewski, Bożewicki, Brabantski, Brośniowski, Bukowski, Bułajewski, Celej, Celejewski, Celejowski, Cielejewski, Cielejowski, Czelejewski, Czelejowski, Celgowski, Celigowski, Cemechowski, Chobrzański, Chobrzyński, Chociewski, Chodyński, Chodyniecki, Chodzyński, Chrobrzański, Chrobrzeński, Chroślicki, Cibowicz, Ciecierski, Cielgowski, Cieszycki, Ciszycki, Czekierski, Czekierstki, Czernski, Czerski, Czuryłło, Czysta, Ćwikła, Ćwilichowski, Dalmat, Dąbrowski, Dembiński, Depolt, Depult, Deręgowski, Dergon, Dergoński, Derhun, Derkon, Derkoński, Dębiński, Dobraniecki, Dobroniewski, Dobrzeniecki, Domaniewski, Dorostajski, Drzewicki, Drzewiecki, Duchnowski, Dziczkowski, Dziekoński, Dziewulski, Dzieżkowski, Fagel, Fajgel,Falkiewicz, Faygiel, Filipecki, Filipicki, Fribes, Gadecki, Gadzicki, Gajecki, Galimski, Galiński, Gano(Gan), Ganolipski, Gawerski, Gawiński, Gaworski, Gawrych, Gawroński, Gądecki, Giedowg, Gieszkowski, Głąbkowski, Gniewosz, Godzicki, Gołyński, Gowarczewski, Goworek, Gozdziejowski, Górski, Grabkowski, Grądzki, Grodzki, Grot, Grotowski, Gudkowski, Guszkiewicz, Gut, Gutkowski, Hałuziński, Hołuziński, Homicki, Hrudziewicz, Hudo, Jackowski, Jakubowicz, Jarewski, Jarocki Jaroszyn, Jarowski, Jasieński, Jasiewicz, Jasilkowski, Jasiński, Jastkowski, Jaszczurowski, Jawojsz, Jawosz, Jawrysz, Jerome, Jeziorkowski, Kalnicki, Kamieński, Kamiński, Karpowicz, Karwowski, Kasprowicz, Kazimierski, Kazimirski, Kiemlicki, Kiemlicz, Kieniewicz, Klimczycki, Kliszowski, Kłoczewski, Kłoczowski, Kłopocki, Kochan, Komorowski, Koniński, Korniłłowicz, Korniłowicz, Kosacki, Kosecki, Kosibski, Kosiecki, Kosiński, Kossacki, Kossecki, Kostro, Kostryc, Koziełkowski, Koziołkowski, Krajoszewski, Krasnowski, Krasowski, Krassowski, Kraszczyński, Kraśnicki, Kruczyński, Krukowski, Krzewski, Krzowski, Krzyczykowski, Krzyszczykowski, Kubeł, Kujawski, Kurosz, Lang, Lasota, Lasotawicz, Lassota, Leniek, Linowski, Lipicki, Lipiński, Łakocki, Łąkocki, Łętowski, Łubkowski, Łubnicki, Łupnicki, Mager, Magier, Makocki, Małgiewski, Mąkocki, Mejnart, Mejsztowicz, Meleniewski, Melgiewski, Melin, Meysztowicz, Męcina, Męciński, Męczyna, Męczyński, Michowski, Miechowski, Miedzikowski, Miedzikowski, Miedzykowski, Mikulczewski, Mikulski, Mikułowski, Minigał, Mitrowski, Mnichowski, Modłkowski, Mońko, Mosiński, Moszyński, Mysłowski, Mystkowski, Myszkiewicz, Nadarski, Nakutowicz, Nasuta, Nasuta, Naszuta, Niedziałkowski, Niemcewicz, Niepiekło, Niesielkowski, Niesułkowski, Nieszczewski, Nieśmiejan, Niszczewski, Noskowski, Nosowski, Nossowski, Nowomiejski, Nowomiescki, Nowomski, Nowowski, Nożewski, Nożowski, Nurzyński, Obelt, Okolski, Okólski z Okoła, Olendski, Olendzki, Oleński, Olęcki, Olędzki, Olęski, Olpiński, Olszewski, Olszowski, Ołdak, Ołdakowski, Oski, Osska, Ostasz, Ostrowski, Oszka, Otrembus, Owsianko, Owsiany, Owsianny, Ożarowski, Ożga, Pachniewski, Pankracki, Paroski, Patawin, Pawełecki, Pękoszewski, Piasecki, Plaskota, Płaskot, Płaskota, Płodziński, Podczaski, Podczaszyński, Poddębski, Poderski, Podkoński, Poraziński, Prandota, Prosiński, Prusieński, Prusiński, Pruszyński, Przyjemski, Przystałowicz, Pukiel, Pukinicki, Pukl, Rabcewicz, Raciborski, Raciborzyński, Radkowski, Radliński, Radomyski, Radziejowski, Radzymiński, Rafał, Rajkowski, Rakacewicz, Rakocy, Rapcewicz, Rawa, Rawicz, Raykowski, Rąblewski, Regulski, Reszczeński, Reszczyński, Rewecki, Rewucki, Reykowski, Rogoliński, Rojek, Rokicki, Rokotnicki, Rososki, Rudzieński, Rudziński, Rusiecki, Ruzdziński, Rybka, Ryczkowski, Rzepiński, Saczyński, Samborzecki, Sapkowski, Sączyński, Sib, Siedlecki, Siestrzyński, Skawiński, Skinder, Skowieski, Skubicz, Skubisz, Skubysz, Słupecki, Smiarowski, Smorczewski, Snopek, Snopkowski, Sołomerecki, Sołomereski, Staczek, Staczko, Stanowski, Stocki, Stolnicki, Straszewski, Sulistrowski, Suliszewski, Sum, Swiniowski, Szabliński, Szabrański, Szachłacki, Szaciński, Szczerba, Szczerbanienko, Szczerbań, Szczerbowicz, Szczęsny, Szczyciński, Szmurło, Szotarski, Szuliszewski, Szumowicz, Szydłowski, Śmiarowski, Świątnicki, Świerzbiński, Świniowski, Tadajewski, Tadajowski, Talewicz, Tąkiel, Tązowski, Tczyński, Trzciński, Twaróg, Ursyn-Kornułowicz, Ursyn-Niemcewicz, Ursyn-Rusiecki, Urzelowski, Warsz, Warszawski, Warszewski, Węgrzynowicz, Węgrzynowski, Wierciński, Wisimirski, Witanowski, Wojaczyński, Wojatyński, Wojcicki, Wolski, Wołmiński, Wołucki, Woźnicki, Woźnieński, Wożnieński, Wojciński, Wójcicki, Wóycicki, Wóyciński, Wręcki, Wroczeński, Wrzelowski, Wszeborski, Wyszomierski, Wyszomirski, Zaborowski, Zackowski, Zacnolaski, Zaczek, Zaczkowski, Zaćwilichowski, Zaichowski, Zakaszewski, Załuska, Załuski, Zawada, Zawadowski, Zdembiński, Zdębiński, Zdrzalik, Zdziechowski, Zegrzda, Zegzdra, Zelasowski, Ziemacki, Ziemak, Zołędowski, Żelaskowski, Żelazkowski, Żelazo, Żelazowski, Żelichliński, Żołędowski, Żołękowski, Żwan

edytuj Znane osoby herbu Rawicz

• Andrzej Samuel Dembiński – kasztelan biecki
• Walenty Dembiński – kanclerz wielki koronny i podskarbi wielki koronny
• Andrzej Gawroński – biskup krakowski
• Jan Grot – biskup krakowski
• Jerzy Grotowski – twórca i mag teatru
• Erazm Grotowski – generał armii
• Jadwiga Kaczyńska – filolog polski, matka Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego
• Piotr Kłoczewski – kasztelan zawichojski
• Adam Kosiński – kasztelan podlaski
• Antoni Amilkar Kosiński – generał, uczestnik powstania kościuszkowskiego
• Krzysztof Kosiński – hetman kozacki
• Stanisław Rawicz Kosiński – inżynier kolejnictwa
• Ksawery Kossecki – generał
• Stefan Kossecki – generał
• Julian Ursyn Niemcewicz – dramaturg, pisarz
• Antoni Nurzyński – operator filmowy
• Szymon Okolski – dominikanin, heraldyk
• Władysław Olędzki – harcmistrz, założyciel harcerstwa na Ursynowie, organizator harcerskiej poczty polowej w czasie II wojny światowej
• Antoni Jan Ostrowski – generał, założyciel Tomaszowa Mazowieckiego
• Juliusz Karol Ostrowski - heraldyk, działacz katolicki
• Tomasz Adam Ostrowski – marszałek Sejmu, podskarbi nadworny koronny
• Władysław Ostrowski – marszałek Sejmu
• Adam Ożarowski – rosyjski generał kawalerii, hrabia
• Jerzy Marcin Ożarowski – podstoli wielki koronny, oboźny wielki koronny
• Kajetan Ożarowski – generał wojsk polskich
• Piotr Ożarowski – hetman wielki koronny
• Jan Prandecki-Prandota – generał wojsk polskich, otrzymał order Vitruti Militari
• Adam Olbracht Przyjemski – oboźny wielki koronny, założyciel Rawicza
• Andrzej Przyjemski – marszałek nadworny koronny
• Stanisław Przyjemski – marszałek wielki koronny
• Bronisław Regulski – generał
• Jerzy Regulski – profesor nauk technicznych i ekonomicznych
• Józef Regulski-Falk – żołnierz, kawaler Virtuti Militari
• Jerzy Zdziechowski - minister skarbu w latach 1925 - 1926
• Kazimierz Zdziechowski - pisarz, publicysta, krytyk literacki
• Marian Zdziechowski - rektor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie

Postacie fikcyjne

• Andrzej Kmicic – główny bohater powieści "Potop" Henryka Sienkiewicza
• Basia Wołodyjowska z d. Jeziorkowska – bohaterka "Pana Wołodyjowskiego" Henryka Sienkiewicza
• Adam Wejdnar – postać z powieści "Boży bojownicy" Andrzeja Sapkowskiego
• Kiemlicze - ojciec z synami, Damianem i Kosmą, bohaterowie powieści "Potop" Henryka Sienkiewicza

edytuj Miejscowości podpisujące się herbem Rawicz

Ponadto herbem tym podpisuje się wiele miejscowości w Polsce, między innymi: Tomaszów Mazowiecki, Ożarów, Przysucha, Sawin, Mordy. Wersją uszczerbioną lub odmianą herbu Rawicz posługują się takie miejscowości jak Rawicz, Radzyń Podlaski, Węgrów, Margonin, Goniądz, Adamów. Odmianą herbu posługiwała się też dawna warszawska Gmina Ursynów, obecnie dzielnica Ursynów.

edytuj Zobacz też

• herbarz
• herb Rawicza
• heraldyka
• rycerstwo
• lista herbów
• rycerska tradycja herbu Rawicz w harcerstwie -hufiec "Rawicz"

Przypisy