Opona pneumatyczna – zewnętrzna część koła o przekroju otwartym, nakładana na felgę lub obręcz. Jest odpowiedzialna za kontakt pojazdu z podłożem, przenoszenie napędu oraz podstawową amortyzację w czasie jazdy.
Spis treści |
edytuj Historia
- 1839 – Anglik Charles Goodyear wymyślił proces produkcji gumy, odkrył sposób wulkanizacji kauczuku, który został opatentowany 15 lipca 1844 roku.
- 1846 – Robert William Thomson opatentował oponę pneumatyczną dętkową (wynalazł w 1845, opatentował we Francji w 1846, opatentował w USA 1847).
- 1888 – Irlandczyk J. B. Dunlop wynalazł niezależnie oponę pneumatyczną dętkową, do roweru
- 1922 – wynalezienie opon wysokociśnieniowych
- 1924 – opony niskociśnieniowe
- 1935 – firma Michelin stworzyła opony radialne
- 1947 – Goodrich Corporation zaprezentował opony bezdętkowe
- 2001 – firma Michelin oficjalnie zaprezentowała system PAX, pozwalający na kontynuację jazdy z przebitą, lub pozbawioną ciśnienia oponą
edytuj Budowa opony
edytuj Bieżnik
Bieżnik jest to część opony, która wchodzi w kontakt z nawierzchnią i odpowiada za jej przyczepność do nawierzchni. W zależności od przeznaczenia opony, bieżnik może mieć różny kształt (tzw. rzeźba bieżnika), głębokość i twardość.
edytuj Osnowa
Osnowa składa się z wielu warstw kordu, ułożonych pod różnymi kątami w zależności od rodzaju konstrukcji opony. Kord może być wykonany z poliamidu, poliestru, stali, wiskozy i włókna szklanego.
edytuj Opasanie
Jest to warstwa (lub częściej warstwy) kordu ułożona obwodowo, wykonana z możliwie jak najbardziej nierozciągliwego materiału. Jej zadaniem jest usztywnienie czoła opony i zapobiegnięcie jego deformacjom pod wpływem działających sił.
edytuj Stopka
Stopka (inaczej kołnierz) to część opony stykającej się z obręczą (inaczej zwaną też felgą). W jej skład wchodzą druty wzmacniające, biegnące obwodowo, mające w oponach bezdętkowych zapewnić szczelne i równe przyleganie opony do obręczy. W niektórych konstrukcjach opon druty wzmacniające wykonuje się z kewlaru.
edytuj Rodzaje opon
edytuj Podział ze względu na kształt bieżnika
- slicki – opony z całkowicie gładkim bieżnikiem – są one stosowane głównie w wyścigach samochodowych, motocyklowych, kolarstwie torowym i w szosowym przy wyjątkowo sprzyjających warunkach atmosferycznych – są to opony o najmniejszym stopniu oporów przy toczeniu – ale całkowicie zawodzą na wilgotnych i śliskich powierzchniach (nie dotyczy to opon rowerowych, które ze względu na małą szerokość, duże ciśnienie i okrągły kształt przekroju nie ulegają poślizgowi).
- rowkowe – opony z zestawem płytkich rowków, które nie zwiększają zbyt mocno oporów toczenia, ale ułatwiają odprowadzanie wody z powierzchni opony. Znane są modele z rowkami równoległymi do kierunku jazdy i skośnymi. Skośne lepiej odprowadzają wodę, ale mają też nieco większe opory toczenia. Opony rowkowe są powszechnie stosowane w kolarstwie szosowym, w rowerach miejskich i ogólnego użytku.
- klockowe – opony z wydatnym bieżnikiem przypominającym nieco wibram. Są powszechnie stosowane w rowerach górskich i samochodach terenowych. Jest ich bardzo dużo odmian – od tzw. semi-slicków – mających w miarę gładką powierzchnię czołową i duże klocki na "rantach", co jest rodzajem kompromisu między oporami toczenia i przyczepnością przy jeździe w terenie o zmiennym rodzaju podłoża, po opony błotno-piaskowe – mające bardzo wydatne i dość rzadko rozmieszczone klocki, których zadaniem jest "wgryzanie się" w grząskie i mokre podłoże, i które charakteryzują się bardzo dużymi oporami toczenia na bardziej twardych podłożach. W rowerach przy tym rodzaju opon często stosuje się inny bieżnik w oponie na koło przednie i tylne.
- kolcowe – opony z metalowymi kolcami, które służą do jazdy po śniegu i lodzie. W rowerach górskich są one też dość często stosowane do zjazdu również w sezonie letnim. Rowerzyści majsterkowicze robią je sami z odpowiednio dobranych blachowkrętów i starych, tudzież specjalnie kupionych opon.
- deszczowe – opony ze specjalnie dobranym wzorem bieżnika zapewniającym bardzo wydajne odprowadzanie wody spod koła i zabezpieczającym przed poślizgiem.
- błotno-śniegowe – opony wykonane zazwyczaj z bardziej miękkich gatunków gumy zaopatrzone w specjalnie wyprofilowany bieżnik zapewniający dobrą przyczepność na śniegu i błocie pośniegowym.
edytuj Podział ze względu na budowę wewnętrzną
edytuj Opona diagonalna
W oponie diagonalnej cała osnowa opony składa się kilku warstw tkanin ułożonych na przemian w dwóch kierunkach, pod różnym kątem, lecz zawsze mniejszym niż 90°. Liczba warstw zależy od wielkości i obciążenia na jakie projektowano oponę. Konstrukcja ta pozwala na rezygnację z zastosowania opasania, lecz go nie wyklucza. Opona diagonalna z opasaniem nazywana jest oponą opasaną.
Zalety (w stosunku do opon radialnych):
- wyższy komfort jazdy, zwłaszcza na drogach o złej nawierzchni
- duża odporność na uszkodzenia mechaniczne
Wady (w stosunku do opon radialnych):
- mniejsza precyzja prowadzenia
- znacznie gorsze zachowanie siÄ™ opony w czasie jazdy po Å‚uku
- zwiększone zużycie paliwa
edytuj Opona radialna (promieniowa)
W oponie radialnej osnowa ułożona jest promieniowo (radialnie – stąd nazwa), czyli pod kątem 90°. Dla jej wzmocnienia stosuje się warstwy opasania. Takie ułożenie osnowy powoduje większą elastyczność boku opony a warstwy opasania zapewniają usztywnienie bieżnika, co odpowiednio poprawia zachowanie się podczas jazdy po łuku i zwiększa powierzchnię styku opony z nawierzchnią.
Zalety (stosunku do opon diagonalnych):
- precyzyjne prowadzenie
- mniejsze zużycie paliwa
Wady (stosunku do opon diagonalnych):
- niska odporność na uszkodzenia mechaniczne
- konieczność stosowania tulei metalowo-gumowych w zawieszeniu
edytuj Opona dętkowa
Opona dętkowa, opatentowana przez firmę Michelin w 1930 roku, to opona w której za utrzymanie odpowiedniego ciśnienia odpowiedzialna jest dętka. Oponę dętkową oznacza się TT (z ang.: Tube Type).
edytuj Opona bezdętkowa
Opona bezdętkowa, to opona w której za utrzymanie odpowiedniego ciśnienia odpowiedzialna jest sama opona. Szczelność pomiędzy oponą a obręczą zapewnia odpowiednio wzmocniona stopka. Oponę bezdętkową oznacza się TL (z ang.: Tube-less).
edytuj Oznaczenia opon samochodowych
Na boku opony znajduje się szereg różnych oznaczeń, które mówią o szeregu jej cech. Do najważniejszych oznaczeń istotnych z punktu widzenia użytkownika można zaliczyć:
- rozmiar opony
- rodzaj opony (ze względu na przeznaczenie)
- datÄ™ produkcji
edytuj Rozmiar opony samochodowej
Istnieje jeden rodzaj oznaczania rozmiaru opony, lecz czasem wymiary podawane sÄ… w milimetrach a czasem w calach.
Przykładowo oznaczenie: 175/70 R 14 T czytamy następująco:
- 175 – szerokość opony w milimetrach,
- 70 – profil opony oznaczający, że wysokość opony stanowi 70% jej szerokości,
- R – opona radialna, litera D oznaczałaby oponę diagonalną,
- 14 – średnica osadzenia, będąca jednocześnie średnicą obręczy, podana w calach,
- T – indeks prędkości dopuszczalnej. Tabela kodów prędkości znajduje się poniżej.
Inne oznaczenie (stosowane głównie do oznaczania opon do aut ciężarowych i ciągników) może wyglądać następująco: 6.00-16 a oznacza:
- 6.00 – szerokość opony w calach
- 16 – średnica osadzenia podana w calach
Brak oznaczenia profilu zazwyczaj oznacza, że opona ma standardowy profil wynoszący 80% jej szerokości. Wszystkie opony o wartości profilu niższej od 80 są uznawane za opony niskoprofilowe. W przypadku współczesnych samochodów osobowych za standardowy zwykło się przyjmować profil 70 ze względu na jego powszechność.
| Kod | prędkość (km/h) | Kod | prędkość (km/h) | Kod | prędkość (km/h) | Kod | prędkość (km/h) | Kod | prędkość (km/h) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A1 | 5 | E | 70 | L | 120 | R | 170 | V | 240 |
| A8 | 40 | F | 80 | M | 130 | S | 180 | W | 270 |
| B | 50 | G | 90 | N | 140 | T | 190 | Y | 300 |
| C | 60 | J | 100 | P | 150 | U | 200 | VR | powyżej 210 |
| D | 65 | K | 110 | Q | 160 | H | 210 | ZR | powyżej 240 |
W dzisiejszych czasach rzadko stosuje się indeksy niższe niż P, dlatego poza indeksami prędkości, po oznaczeniu średnicy osadzenia stosuje się też inne oznaczenia, przy użyciu pierwszych liter alfabetu. I tak na przykład w oznaczeniu 185 R14 C ostatnia litera oznacza samochód dostawczy (z ang.: commercial).
edytuj Przeznaczenie opony
Opony dzielimy na letnie i zimowe, oznaczane często M+S czyli błotno-śniegowe (z ang.: mud & snow). Różnią się one między sobą budową bieżnika i miękkością mieszanki gumowej.
edytuj Data produkcji
Data produkcji opony składa się z czterech cyfr, z których dwie pierwsze oznaczają tydzień roku, a dwie pozostałe rok produkcji. Jest to o tyle istotne, że przeterminowane opony nie powinny być użytkowane ze względu na bezpieczeństwo podróżnych.
edytuj Oznaczenia dodatkowe
Producenci opon, zamieszczają na oponach również informacje dotyczące ich poprawnego zamontowania na feldze. Mimo iż produkcja opon, jest w obecnych czasach skomplikowanym ciągiem produkcyjnym, opony nie są pozbawione wad. Opony nie są idealnie wyważone i nie są idealnym okręgiem. Bridgestone używa następujących oznaczeń[1]:
- Żółta kropka na brzegu profilu (wg Bridgestona) oznacza miejsce w którym opona jest najcięższa. Opona powinna zostać zamontowana w ten sposób, żeby wentyl na feldze, znajdował się przy żółtej kropce. Umożliwi to dokładne wyważenie koła.
- Czerwona kropka na brzegu profilu (wg Bridgestona) oznacza miejsce, w którym opona ma największą wysokość profilu.
Różni producenci używają różnych oznaczeń. Kolory użyte przez Bridgestona, u innych producentów, mogą oznaczać co innego.
edytuj Oznaczenia opon rowerowych
Rozmiary opon tradycyjnie podaje się w calach. Zwykle na bocznej ściance opony znajdują się napis w rodzaju "A x B" – A oznacza tu średnicę obręczy do której pasuje dana dętka (typowe wymiary do rowerów "dorosłych" to 18, 20, 24, 26 i 28 cali) a B to grubość opony – czyli przybliżona średnica jej przekroju poprzecznego po pełnym napompowaniu (od 0.75 do 3.0 cala – najbardziej typowe wymiary to 0.75, 1, 1.25, 1.5, 1.75, 1.9, 2.0, 2.1, 2.125, 2.25, 2.5, 3.0).
W oponach szosowych często stosuje oznaczenia francuskie zamiast calowych – odpowiednikiem opony 28x0,75 (najbardziej typowego rozmiaru szosowego) jest tu rozmiar 700x20C.
Uwaga: łatwo sprawdzić, że w rozmiarze "AxB" A oznacza średnicę koła z oponą, a B średnicę opony. Np. opona 28 x 1 3/4 pasuje do tej samej obręczy co 27 x 1 1/4.
edytuj Uwagi dotyczÄ…ce stosowania opon w kolarstwie
Coraz częściej zastosowanie znajdują opony bezdętkowe. Wymagają one wprawdzie specjalnych obręczy i opon, ale ze względu na brak dętki masa całego zestawu może być mniejsza. Jednak w praktyce różnice są niewielkie ponieważ obręcze i opony bezdętkowe są cięższe od dętkowych.
edytuj Firmy produkujÄ…ce opony
- Bridgestone
- Continental
- Cooper
- Dębica SA
- Dunlop
- Fulda
- Goodyear
- Kelly Springfield
- Kleber
- Kumho
- Michelin
- MRF Tyres
- Nokian
- Toyo
- Yokohama
- Barum
- Stomil-Poznań S.A.
Przypisy
- ↑ informacje ze strony bridgestonetrucktires.com (pl). [dostęp 2008-10-30].
