Laureat
literackiej Nagrody Nobla
Isaac Bashevis Singer
21 listopada 1902 – 24 lipca 1991
Za rok 1978
Uzasadnienie za jego pełną pasji sztukę narracji, która wychodząc z tradycji polsko-żydowskiej, odnosi się do uniwersalnej kondycji życia ludzkiego
Kraj Stany Zjednoczone
Język Jidysz
Poprzedni laureat Vicente Aleixandre
Następny laureat Odysseus Elytis

Isaac Bashevis Singer (jidysz: יצחק באַשעוויס זינגער, ur. 21 listopada 1902 w Leoncinie w pobliżu Nowego Dworu Mazowieckiego, zm. 24 lipca 1991 w Miami na Florydzie) – pisarz polsko-amerykańsko-żydowski, tworzący głównie w języku jidysz, dziennikarz. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1978.

Spis treści

edytuj Biografia

edytuj Urodziny i nazwisko

Isaac Bashevis Singer urodził się jako Icek-Hersz Zynger w Leoncinie, wsi w pobliżu Nowego Dworu Mazowieckiego (na ziemiach Królestwa Kongresowego, faktycznie pod zaborem rosyjskim). Jego ojciec był chasydzkim rabinem, zaś jego matka Baszewa była córką rabina z Biłgoraja.

Na podstawie informacji, które przekazał swojemu oficjalnemu biografowi Paulowi Kreshowi[1] oraz swojej sekretarce Dvorah Telushkin [2] a także chronologii wydarzeń historycznych zapisanych we wspomnieniach własnych, najbardziej prawdopodobną datą jego urodzenia jest 21 listopada 1902 r. Często pojawiająca się w jego biografiach data 14 lipca 1904 r. była prawdopodobnie zmyślona w młodości przez Singera po to aby uniknąć powołania do wojska. Z przekazu samego Singera, zawartym we wspomnieniach: zapytał matki, kiedy ma urodziny, odpowiedziała: "Dzisiaj" - był to 14 lipca.

Przed wyjazdem do Stanów Zjednoczonych używał pseudonimu literackiego Icchok Baszewis Singer, który został utworzony od żydowskiej wersji imienia Izaak oraz imienia matki, Baszewy, które następnie zostało dostosowane do warunków amerykańskich zmieniając się na Isaac Bashevis Singer. Jako dziennikarz używał też pseudonimów: Icchok Warszawski i D. Segal.

Jego brat Israel Joszua Singer oraz starsza siostra Ester Kreitman zostali także znanymi pisarzami. Siostra zaczęła pisać jako pierwsza w rodzinie. [3]

W 1907 r. rodzina Singera przeprowadziła się do Radzymina, gdzie jego ojciec został kierownikiem miejscowej jesziwy (ponad 40% ludności ówczesnego Radzymina stanowiła ludność żydowska). W 1908 r. po pożarze jesziwy rodzina przeniosła się do Warszawy i zamieszkała na ulicy Krochmalnej, gdzie ojciec Singera objął nieoficjalnie urząd rabina miejscowej gminy żydowskiej[4] Nie znając rosyjskiego, nie mógł zajmować tego stanowiska oficjalnie.

edytuj I wojna światowa i młodość w Polsce

W 1917 r. Singer wraz z matką i młodszym bratem Mosze przeprowadzili się do Biłgoraja, rodzinnego miasta matki, a rodzina uległa rozproszeniu na skutek działań wojennych. W Biłgoraju funkcjonował tradycyjny, żydowski sztetl, a wujowie Singera pełnili funkcję rabinów odziedziczoną po ojcu. [4] Ojciec Baszewy był misneagedem, przeciwnikiem chasydyzmu.

Gdy ojciec Izaka został rabinem w Dzikowie Starym 1921 r., Singer wrócił do Warszawy, gdzie wstąpił do Seminarium Rabinicznego Takemoni. Szkoła ta jednak mu nie odpowiadała. Po rezygnacji z nauki wrócił do Biłgoraja, gdzie próbował samodzielnie utrzymać się jako nauczyciel języka hebrajskiego. Bieda zmusiła go jednak do powrotu do domu rodzinnego. W 1923 r. jego brat Izrael Joszua załatwił mu pracę korektora w Warszawie, w czasopiśmie Literarische Bleter, którego był redaktorem. [5] W czasopiśmie tym pracował do 1933 r. W okresie tym tłumaczył na jidysz utwory m.in. Ericha Marii Remarque'a i Tomasza Manna. Utrzymywał się także z tłumaczeń powieści popularnych.

edytuj Początki twórczości literackiej

Singer zadebiutował w 1925 r. krótkim opowiadaniem Na starość o swoim rodzinnym Biłgoraju, które zostało opublikowane na łamach Literarische Bleter w ramach konkursu literackiego i podpisane pseudonimem Ce(Tse). Oprócz tego pisał wiele wprawek kuchennych do szuflady, które jednak uformowały jego przyszły styl i wpłynęły na jego całą twórczość.[2]

Pierwszą jego powieść Szatan w Goraju publikowano w odcinkach w latach 1933-1934 w czasopiśmie literackim Globus, które powstało z inicjatywy jego przyjaciela poety Aarona Zeitlina oraz samego Singera. W całości powieść ta została opublikowana w 1935 r. i ta data jest często uważana za rok debiutu Singera. Powieść opowiada historię pogromu Żydów ze wsi Goraj nieopodal Biłgoraja w czasie Powstania Chmielnickiego w 1648 r. kiedy to zginęła 1/3 miejscowej ludności. Centralną osią powieści jest wpływ jaki na właśnie niszczoną społeczność żydowską miało objawienie kabalisty ze Smyrny, Sabbataja Cwi, który obwieścił się w tym samy roku mesjaszem. Do tego samego wątku Singer wrócił później w powieści Niewolnik wydanej już w Stanach Zjednoczonych w 1962 r.

edytuj Emigracja

Z powodu trudnej sytuacji materialnej oraz obawiając się narastającej fali nazizmu, Isaac z pomocą swojego brata wyemigrował do Stanów Zjednoczonych w 1935 r. Wymagało to rozstania z jego partnerką (nigdy nie wzięli ślubu), Rachelą (Rochl Szapiro) i synem Izraelem, którzy wyjechali najpierw do Moskwy a następnie przez Turcję do Palestyny. Singer osiedlił się w Nowym Jorku, gdzie, znowu dzięki pomocy brata, otrzymał pracę dziennikarza, korektora i tłumacza w czasopiśmie Forwerts - The Yiddish Forward (jidysz: פֿאָרװערטס). Zaczął drukować w nim powieść "Grzeszny Mesjasz". Mimo dobrego startu szybko wpadł w depresję i zagubienie, które później opisał w opowiadaniu Zagubiony w Ameryce (1974) oraz fabularyzowanej powieści autobiograficznej Miłość i wygnanie.

W 1938 r. poznał Almę Haimann Wassermann, emigrantkę żydowską z Monachium, z którą się ożenił w 1940 r. Alma porzuciła dla niego męża i dwójkę dzieci, całe ustabilizowane mieszczańskie życie. Dzięki jej pomocy i wsparciu (utrzymywała ich pracując w sklepie) wrócił do pisarstwa i działalności dziennikarskiej, stając się jednym z najbardziej płodnych autorów The Forward. To w tym okresie zmienił swój pseudonim literacki na bardziej zamerykanizowany, a także zaczął się posługiwać pseudonimami Varshavsky oraz D. Segal.

edytuj Twórczość

W twórczości ukazywał religijno-filozoficzne problemy moralne oraz konflikty środowisk ortodoksyjnych i zasymilowanych Żydów. W barwny sposób przywoływał do życia nieistniejący już świat Żydów, a zwłaszcza chasydów we wschodniej Polsce. Do arcydzieł literatury należą krótkie opowiadania Singera, odznaczające się kunsztem narratorskim, często stylizatorskim, także wnikliwym portretowaniem postaci. Pisarstwo przez całe życie było jego pasją - nieomalże obsesją. Interesował się też filozofią, np. Spinozą, Schopenhauerem. W swych utworach, często ustami ich bohaterów, przytacza różne teorie filozoficzne. Znaczny wpływ na jego twórczość miała także klasyczna powieść rosyjska XIX w. Z ludzi mających na niego największy wpływ literacki wymienia swojego starszego brata Israela Joszuę.

edytuj Wegetarianizm

Przez ostatnie 35 lat życia był wegetarianinem. Jego wegetarianizm był motywowany etycznie a nie względami zdrowotnymi. W opowiadaniu Listy do Pisarza napisał:

Dla zwierząt wszyscy ludzie to naziści, a ich życie to wieczna Treblinka.[6]

edytuj Dzieła

  • Szatan w Goraju (1935)
  • Rodzina Muszkatów (1950)
  • Sztukmistrz z Lublina (1960)
  • Spinoza z ulicy Rynkowej (1961)
  • Niewolnik (1962)
  • Dwór (1967)
  • Spuścizna (1969)
  • Wrogowie (1972)
  • Pokutnik (1974)
  • O tym jak Szlemiel wybrał się do Warszawy (1976)
  • Szosza (1977)
  • Król Pól (1989)
  • Krótki piątek
  • Śmierć Matuzalema
  • Szumowiny
  • Meszuge
  • Opowiadania – zbiór opowiadań dla dzieci (1993 data wydania polskiego)
  • wspomnienia w tomach Miłość i wygnanie (1984), Urząd mojego ojca (1966) oraz Urząd mojego ojca – kolejne opowiadania
  • Golem (1969 w jidysz / 1982 po angielsku)
  • liczne opowiadania
  • publicystyka

Przypisy

  1. ↑ Paul Kresh, "Isaac Bashevis Singer, The Magician of West 86th Street, A Biography", The Dial Press, New York 1979, p. 390.
  2. ↑ 2,0 2,1 Dvorah Telushkin "Master of Dreams", A Memoir of Isaac Bashevis Singer", New York, 1997
  3. ↑ Maurice Carr, "My Uncle Itzhak: A Memoir of I. B. Singer", In: Commentary, December 1992
  4. ↑ 4,0 4,1 Isaac Bashevis Singer, In my Father's Court New York: Fawcett Crest, 1966.
  5. ↑ Isaac Bashevis Singer, A Little Boy in Search of God New York: Doubleday, 1976.
  6. ↑ Isaac Bashevis Singer, "The Letter Writer", str. ?, wydanie ?

edytuj Zobacz też

Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Isaaca Bashevisa Singera

edytuj Linki zewnętrzne

p • d • e
Laureaci Literackiej Nagrody Nobla

1901: Prudhomme • 1902: Mommsen • 1903: Bjørnson • 1904: F.Mistral, Echegaray • 1905: Sienkiewicz • 1906: Carducci • 1907: Kipling • 1908: Eucken • 1909: Lagerlöf • 1910: Heyse • 1911: Maeterlinck • 1912: Hauptmann • 1913: Tagore • 1915: Rolland • 1916: Heidenstam • 1917: Gjellerup, Pontoppidan • 1919: Spitteler • 1920: Hamsun • 1921: France • 1922: Benavente • 1923: Yeats • 1924: Reymont • 1925: Shaw • 1926: Deledda • 1927: Bergson • 1928: Undset • 1929: Mann • 1930: Lewis • 1931: Karlfeldt • 1932: Galsworthy • 1933: Bunin • 1934: Pirandello • 1936: O'Neill • 1937: Gard • 1938: Buck • 1939: Sillanpää • 1944: Jensen • 1945: G.Mistral • 1946: Hesse • 1947: Gide • 1948: Eliot • 1949: Faulkner • 1950: Russell • 1951: Lagerkvist • 1952: Mauriac • 1953: Churchill • 1954: Hemingway • 1955: Laxness • 1956: Jiménez • 1957: Camus • 1958: Pasternak • 1959: Quasimodo • 1960: Perse • 1961: Andrić • 1962: Steinbeck • 1963: Seferis • 1964: Sartre • 1965: Szołochow • 1966: Agnon, Sachs • 1967: Asturias • 1968: Kawabata • 1969: Beckett • 1970: Sołżenicyn • 1971: Neruda • 1972: Böll • 1973: White • 1974: Johnson, Martinson • 1975: Montale • 1976: Bellow • 1977: Aleixandre • 1978: Singer • 1979: Elitis • 1980: Miłosz • 1981: Canetti • 1982: García Márquez • 1983: Golding • 1984: Seifert • 1985: Simon • 1986: Soyinka • 1987: Brodski • 1988: Mahfuz • 1989: Cela • 1990: Paz • 1991: Gordimer • 1992: Walcott • 1993: Morrison • 1994: Oe • 1995: Heaney • 1996: Szymborska • 1997: Fo • 1998: Saramago • 1999: Grass • 2000: Gao • 2001: Naipaul • 2002: Kertész • 2003: Coetzee • 2004: Jelinek • 2005: Pinter • 2006: Pamuk • 2007: Lessing