Het ollekebolleke is een versvorm die in 1974 in het Nederlands taalgebied werd geïntroduceerd door Drs. P, daarbij terzijde gestaan door Ivo de Wijs en Pieter Nieuwint. Hij noemde de dichtvorm naar het gelijknamige kinderversje omdat het metrum van beide overeenkomt.
In het Engelse taalgebied was het ollekebolleke al sinds 1951 bekend, onder namen als Jiggery-Pokery, Higgledy-Piggledy of de Double Dactyl. De laatste naam verwijst naar de versvoet van het ollekebolleke: een dubbele dactylus.
Zie ook de uit het ollekebolleke ontstane versvorm aquarium (Drs. P).
Inhoud |
bewerk Vorm
bewerk Voorbeeld
- 1 O Wikipedia!
- 2 Wat een artikelen
- 3 Zo veel te lezen en
- 4 Zo weinig tijd
- 5 Dat mijn onwetendheid
- 6 Encyclopedische
- 7 Omvang bereikt heeft, is
- 8 Nu wel een feit
bewerk Toelichting voorbeeld
Een ollekebolleke voldoet aan de volgende strenge eisen:
- Het is een puntdicht (de tekst is humoristisch en heeft een pointe).
- Het bestaat uit twee strofen van elk vier versregels.
- Het metrum is de dactylus: drie lettergrepen, waarvan de eerste beklemtoond is (heffing) en de volgende twee onbeklemtoond (daling). Elke regel kent twee dactyli, behalve de regels 4 en 8, waarin de laatste twee onbeklemtoonde lettergrepen wegvallen. Schematisch:
- 1 Olleke - bolleke
- 2 Olleke - bolleke
- 3 Olleke - bolleke
- 4 Olleke - bol
- 5 Olleke - bolleke
- 6 Ollekebolleke
- 7 Olleke - bolleke
- 8 Olleke - bol
- Regel 6 bestaat uit één woord met de hoofdklemtoon op de vierde lettergreep.
('levensverzekering' kan dus niet; 'melkboerenhondehaar' wel.)
- Regel 8 rijmt op regel 4 (volrijm).
Om der wille van een logische zinsbouw mogen in de regels 3 en 4 en in de regels 7 en 8 de lettergrepen soms anders verdeeld worden (zie voorbeeld).
Daarnaast is er nog een aantal regels waar in noodgevallen wel eens van wordt afgeweken:
- Enjambementen komen alleen voor tussen de regels 3 en 4, en tussen de regels van de tweede strofe. Het ollekebolleke bestaat daarmee taalkundig uit vier zinnen: twee van één versregel, een van twee versregels en een van vier versregels.
- Regel 2 bevat het onderwerp van het gedicht — en in het ideale geval niet meer dan dat. Oorspronkelijk was dit bij voorkeur een eigennaam.
- Regel 1 is een aanhef, een kreet of een uitroep, oorspronkelijk een nonsenskreet.
bewerk Trivia
- Drs. P herschreef de Odyssee in ollekebollekevorm: ISBN 90-388-1410-0.
Ook van Drs. P, een beschrijving van een ollekebolleke in een ollekebolleke:
- Dactylus! Dactylus!
- Olleke bolleke
- Tweemaal vier regels
- Die rijmen aan 't slot
- Kreet, thema, één woord met
- Zeslettergrepigheid
- Moeilijk te maken
- Maar wat een genot!
bewerk Externe links
- Uitleg van het ollekebolleke door Serge Helfrich
- Ollekebollekes van Max van Velzen en Michèl de Jong
- Humoristische en actuele ollekebollekes
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|