| Noordzeekanaal | |
|---|---|
 |
|
| Lengte | 21 km |
| Scheepsklasse | - |
| Jaar ingebruikname | 1876 |
| Van | IJ |
| Naar | Noordzee |
| Stroomt door | Noord-Holland |
 Luchtopname  Noordzeekanaal nabij IJmuiden
|
|
Het Noordzeekanaal is een kanaal in Nederland dat loopt van de stad Amsterdam (het IJ) naar IJmuiden, waar het uiteindelijk uitmondt in de Noordzee.
Inhoud |
bewerk Geschiedenis
Om de verbinding tussen de Haven van Amsterdam en de Noordzee te verbeteren werd in 1824 het Noordhollandsch Kanaal tussen Amsterdam en Den Helder in gebruik genomen. Dit kanaal voldeed al snel niet meer aan de eisen van het groeiende scheepvaartverkeer. Daarom werd enkele decennia later besloten om via de kortste verbinding tussen Amsterdam en de Noordzee een kanaal te graven. Hierbij werden de duinen nabij Velsen op het smalste deel van Holland ('Holland op zijn Smalst') doorgraven. Er werden sluizen aangelegd die de verbinding vormen tussen het kanaal en de zee.
bewerk Inpolderen en graven
Het Noordzeekanaal is grotendeels ontstaan door inpoldering van het IJ, hiervoor werden over een lengte van 17 km dijken aangelegd.
Voor de afwatering en de scheepvaart van onder andere het Spaarne, de Zaan en de Nauernasche vaart werden negen zijkanalen aangelegd (Zijkanaal A t/m I).
Graafwerk was noodzakelijk door de polder Buitenhuizen, ten zuiden van Assendelft, die zich uitstrekte tot nabij Spaarndam.
 Het geprojecteerde kanaal door Holland op zijn smalst |
 Linksonder op de kaart Buitenhuizen, waardoor het kanaal ook gegraven werd. |
De graafwerkzaamheden begonnen op 8 maart 1865 in de duinen van de Breesaap en duurden tot 1876. Omdat er geen Nederlands bedrijf was te vinden dat het werk aandurfde, is het werk gegund aan een Engelse aannemer.
Bij de uitmonding van het kanaal op de Noordzee werden sluizen aangelegd. Hier ontstond de plaats IJmuiden. Na de kleine sluis (Zuidersluis) uit 1876 werd in 1896 de Middensluis aangelegd, in 1929 kwam de Noordersluis gereed. Dit was toen de grootste sluis in Europa. Zie ook: Sluizen van IJmuiden.
Aan de oostkant van Amsterdam werd het met de Zuiderzee in open verbinding staande IJ afgesloten door de aanleg van de Oranjesluizen (in gebruik genomen in 1872), zodat tussen deze sluizen en die van IJmuiden een waterpeil kon worden gehandhaafd.
bewerk Menselijk leed
Het kanaal is met de hand gegraven. De grondwerkers leefden onder erbarmelijke omstandigheden in hutten van sparrentakken, wrakhout, leem en stro, in gaten in de grond. Er waren er ook die in schuren woonden van particulieren die tegen woekerprijzen werden verhuurd. Ziekten, ruzies en drankmisbruik waren aan de orde van de dag. Connie Braam schreef er een historische roman over: De Woede van Abraham.
Op 1 november 1876 werd het kanaal officieel geopend door koning Willem III.
In de loop der tijd is het Noordzeekanaal diverse keren verbreed en verdiept.
bewerk Zijkanalen
Het Noordzeekanaal en Afgesloten IJ hebben tien zijkanalen: A t/m K. Deze verbinden rivieren of kanalen die op het IJ of Wijkermeer uitkwamen na de inpoldering met het Noordzeekanaal of afgesloten IJ.
- Zijkanaal A verbindt de haven van Beverwijk met het Noordzeekanaal, maar was in werkelijkheid een inundatiekanaal voor de Stelling van Amsterdam.
- Zijkanaal B verbond Spaarndam met het Noordzeekanaal. Het kanaal is in de jaren zestig van de 20e eeuw in tweeën gedeeld door de aanleg van de A9. Ook de aansluiting op het Noordzeekanaal is afgedamd waardoor het niet meer met het kanaal in verbinding staat. Het gedeelte tussen de A9 en de Amsterdamseweg (N 202) is nu kanobaan. Tussen Spaarndam en de A9 liggen in Zijkanaal B vele woonschepen.
- Zijkanaal C verbindt Spaarndam met het Noordzeekanaal bij Buitenhuizen. Dit is tevens een belangrijke afwatering van het gemaal van het Hoogheemraadschap van Rijnland bij Spaarndam naar het Noordzeekanaal. De A9 heeft een beweegbare brug over dit zijkanaal.
- Zijkanaal D verbindt de Nauernasche vaart met het Noordzeekanaal.
- Zijkanaal E is een heel kort kanaal en verbindt het Zuideinde van Westzaan met het Noordzeekanaal.
- Zijkanaal F verbond Halfweg met het Noordzeekanaal. Het grootste deel van het kanaal is gedempt, bij Halfweg is nog een restant aanwezig, dat via het gemaal van Rijnland met de Amerikahaven is verbonden. Dit is tevens een belangrijke afwatering van Rijnland naar het Noordzeekanaal.
- Zijkanaal G verbindt Zaandam en daarmee de rivier de Zaan met het Noordzeekanaal.
- Zijkanaal H verbindt het Barndegat met het Noordzeekanaal.
- Zijkanaal I verbindt de Oostzaner Overtoom met het Afgesloten IJ.
- Zijkanaal K verbindt de haven van Nieuwendam met het Afgesloten IJ.
De afwatering van het Noordzeekanaal op de Noordzee vindt plaats via de Spuisluis te IJmuiden, tegenwoordig aangevuld met een gemaal, het grootste van Europa. Beide kunstwerken zijn zeer belangrijk voor de waterhuishouding in West-Nederland.
bewerk Bruggen en tunnels
Over, resp. onder het Noordzeekanaal en het IJ liggen (of lagen) de volgende bruggen en tunnels:
- Bruggen over de sluizen van IJmuiden
- Spoorbrug te Velsen (spoorlijn Haarlem – Uitgeest, afgebroken in 1957)
- Velsertunnel (spoorlijn Haarlem – Uitgeest, geopend in 1957)
- Velsertunnel (autoweg Haarlem – Alkmaar, geopend in 1957)
- Hemtunnel (spoorlijn Amsterdam – Zaandam, geopend in 1983)
- Hembrug (spoorlijn Amsterdam – Zaandam, afgebroken in 1983)
- Coentunnel (autoweg A10-West, geopend in 1966)
- IJtunnel (autoweg Amsterdam Centrum – Noord, geopend in 1968)
- Schellingwouderbrug (autoweg Amsterdam Oost – Noord, geopend in 1957)
- Zeeburgertunnel (autoweg A10-Oost, geopend in 1990)
- Wijkertunnel (autoweg A9 Diemen – Alkmaar, geopend in 1995)
- In aanbouw is de tunnel voor de Noord-Zuidlijn van de Amsterdamse metro
bewerk Veerponten
Over het Noordzeekanaal en het IJ zijn de volgende veerponten:
- Velserpont (Gemeente Amsterdam, uitgevoerd door Connexxion)
- Pont Buitenhuizen (Gemeente Amsterdam, uitgevoerd door Connexxion)
- Hempont (Gemeente Amsterdam, uitgevoerd door Connexxion)
- Tasmanstraat – Distelweg (GVB)
- Tasmanstraat – NDSM-terrein (GVB)
Vanaf Amsterdam CS
- De Ruijterkade – Velsen (Fast Flying Ferries draagvleugelboot van Connexxion)
- De Ruijterkade – NDSM-terrein (GVB)
- De Ruijterkade – Tolhuis (GVB)
- De Ruijterkade – IJplein (GVB)
- De Ruijterkade – Sumatrakade (GVB; opgeheven 1 september 2007)
Met ingang van 19 december 2007 werden de veerdiensten over het Noordzeekanaal bij Velsen, Buitenhuizen en Zaandam van het Rijk door de Gemeente Amsterdam overgenomen. [1] [2]
Zie ook: Amsterdamse veren en Hollandsche Vaartochten Maatschappij. [3]
bewerk Externe links
bewerk Referenties
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Noordzeekanaal op Wikimedia Commons. |