| الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى Al-Jamāhīriyyat al-°Arabiyyat al-Lībiyyat ash-Sha°biyyat al-Ishtirākiyyat al-Uzmā |
|||
|
|||
|
|
|||
| Basisgegevens | |||
| Officiële landstaal: | Arabisch | ||
| Hoofdstad: | Tripoli | ||
| Regeringsvorm: | Jamahiriyya (regering door de massa's) | ||
| Staatshoofd: | Zentani Muhammad az-Zentani | ||
| Religie: | Islam 97%, Christendom 3% | ||
| Oppervlakte: | 1.759.540 km² [1] (-% water) | ||
| Inwoners: | 4.404.986 (1995[2]) 6.173.579 (2008[3]) (3,5/km² (2008)) |
||
| Overige | |||
| Volkslied: | Allahu Akbar | ||
| Munteenheid: | Libische dinar (LYD) |
||
| UTC: | +2 | ||
| Nationale feestdag: | 1 september | ||
| Web | Code | Tel. | .ly | LBY | 218 | ||
| Topografie | |||
![Kaart van Libië (VN) [klik voor vergroting]](/nl/Afbeelding:Un-libya.png) |
|||
|
|||
De Grote Libisch-Arabische Socialistische Volks-Jamahiriyah of kortweg Libië (Arabisch: ليبيا Lībiyyā) is een Arabisch land in Noord-Afrika. Het land grenst in het westen aan Tunesië en Algerije, in het oosten aan Egypte, in het zuiden aan Niger en Tsjaad, in het zuidoosten aan Soedan in het noorden aan de Middellandse Zee. Het land ligt daarmee ten zuiden van Italië en Griekenland.
Inhoud |
bewerk Geschiedenis
Libische koninkrijken onderhielden al contact met het Griekenland van de Oudheid en het kustgebied werd onder Romeins gezag gebracht. Dat de kustzone in de eerste eeuwen van onze jaartelling veel graan en andere gewassen produceerde blijkt uit schitterende Romeinse steden waarvan de ruïnes in Leptis Magna nog getuigen. In de nadagen van het Romeinse Rijk werd het gebied vanuit Byzantium geregeerd. In de zevende eeuw veroverden de Arabieren de Libische gewesten en brachten de islam mee. In de Middeleeuwen breidde het Ottomaanse Rijk zijn invloed uit tot Libië. Formeel bleef nog eeuwenlang de pasja van Tripolitanië de heerser in het gebied, maar een Turkse gouverneur bepaalde meestal de gang van zaken. Totdat in 1835 De Porte gebruik maakte van interne Libische twisten en het land onder direct Ottomaans bestuur plaatste.
In 1911 werd Libië inzet van een oorlog tussen het Osmaanse Rijk en Italië. In 1912 werd het Verdrag van Ouchy getekend, waarbij de Turken de Italiaanse soevereiniteit erkenden.
Aangemoedigd door Mussolini arriveerden in oktober 1938 20.000 Italiaanse landverhuizers, om in het woestijnland een bestaan als landbouwer op te bouwen. Deze "ventimilli" vormden in de beleving van de fascisten de voorhoede van wat in de jaren zestig moest zijn uitgegroeid tot een kernbevolking van 500.000 mensen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog verdreef het Britse leger de Italianen en hun Duitse bondgenoten uit het land. De provincies Tripolitanië en Cyrenaica in het oosten kwamen onder Brits militair bestuur, terwijl in het westen Fezzan onder Frans militair bestuur viel. Dit ging door onder een mandaat van de Verenigde Naties (VN) tot 1950.
In december 1949 stuurde de Verenigde Naties de ondersecretaris-generaal Adriaan Pelt als Commissaris-vertegenwoordiger naar Libië. Hij moest de weg bereiden voor onafhankelijkheid. Het lukte hem binnen de gestelde termijn van twee jaar om met de verschillende stammen overeenstemming te bereiken over de stichting van een federaal koninkrijk. Op 24 december 1951 werd Libië een onafhankelijk koninkrijk met Idris I als koning.
Op 1 september 1969 vond een staatsgreep plaats onder leiding van kolonel Muammar Ghadaffi. Deze vestigde een nationalistische en pan-Arabische dictatuur met een islamitische inslag. De oliewinning werd genationaliseerd en de Engelse en Amerikaanse ingenieurs moesten het land verlaten. Ook de afstammelingen van de ventimilli moesten hals over kop vertrekken.
Sindsdien heeft de Libische economie zeer geprofiteerd van de olieopbrengsten, die hebben geleid tot relatief weinig armoede en aantrekking van migranten uit armere buurlanden, zowel Arabische als niet-Arabische. Dit leidt af en toe tot etnische spanningen.
Gedurende de jaren '80 raakte het land in verschillende conflicten met buurlanden, die vaak het gevolg waren van pogingen tot samenwerking, die had moeten leiden tot Arabische eenheid. Ook in Afrika was hij actief door steun te verlenen waar hij dat nuttig achtte, zoals inmenging in de burgeroorlog in het buurland Tsjaad, aan de Oegandese dictator Idi Amin bij diens inval in Tanzania en aan de verzetsbeweging Polisario in de Spaanse Sahara.
Ook met verschillende westerse landen, met name de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, liepen de spanningen hoog op. In 1979 trok Amerika diplomatiek personeel terug uit de ambassade in Tripoli toen die door een woedende menigte in brand werd gestoken. In 1984 bereikten de betrekkingen met het Verenigd Koninkrijk een dieptepunt toen vanuit de Libische ambassade in Londen geschoten werd op demonstranten tegen het Libische regime, waarbij een Britse politieagente gedood werd. Dit leidde tot verbreking van de diplomatieke betrekkingen. De uitgewezen diplomaat die de moord op zijn geweten had, zou in Libië opgehangen zijn, maar pas in 1999 zou het regime komen met een erkenning van 'algemene' verantwoordelijkheid. In combinatie met erkenning van de verantwoordelijkheid voor 'Lockerbie' (zie verder) leidde dit tot een herstel van de betrekkingen.
Het conflict met Amerika kwam tot een hoogtepunt in april 1986 toen de Amerikaanse marine de hoofdstad Tripoli bombardeerde, als vergelding voor de "vermeende rol in het terrorisme", met name bij een bomaanslag in een Berlijnse discotheek waarbij 3 doden en 230 gewonden vielen, waaronder veel Amerikaanse militairen.
In 1988 ontplofte een Boeing 747 boven het Schotse dorpje Lockerbie. Men vermoedde dat de bom afkomstig was uit Libië, bij wijze van vergelding voor het Amerikaanse bombardement. In 1992 kondigde de VN economische sancties af, omdat Libië weigerde verdachten uit te leveren.
In 1999 vond op de Nederlandse Vliegbasis Soesterberg onder Schots recht dan alsnog een rechtszaak plaats, waarbij de verdachten berecht werden.
Met de Sovjet-Unie waren de betrekkingen ook niet eenvoudig; een mislukte invasie in de Aouzou-strook van Tsjaad, vermoedelijk gemotiveerd door mogelijk aanwezig uranium-erts, die werd uitgevoerd met Sovjet-wapentuig, was in strijd met afspraken met de Sovjet-Unie.
Op 12 september 2003 heeft de Verenigde Naties de sancties tegen Libië beëindigd. Het beëindigen van de sancties was een gevolg van het feit dat Libië het dragen van de verantwoordelijkheid voor de ramp accepteerde en $ 2,7 miljard aan de nabestaanden van de ramp betaalde.
Sinds de val van het communisme in Europa is er een wat minder anti-Westerse koers waar te nemen. Hij geldt echter nog steeds als een steunpilaar van het regime van Robert Mugabe in Zimbabwe.
bewerk Geografie
De hoofdstad is Tripoli, een havenstad in het noordwesten, aan de Middellandse Zee. Een groot deel van het grondgebied in het zuiden van het land is onderdeel van de Sahara. Het land kent geen meren of andere wateren van betekenis: van de 1.759.540 vierkante kilometer grondgebied is alles land. Men werkt echter aan een project om water dat zich onder de Sahara bevindt in een soort kunstmatige rivier om te zetten die steden aan de kust van water kan voorzien. In het noorden aan de zee heeft het land een Middellands Zeeklimaat, zuidelijker heerst een droog woestijnklimaat. Vandaar dat de belangrijkste steden bijna allemaal aan de noordkust liggen.
bewerk Toerisme
Mede door de vermoedelijke rol die het land speelde bij het sponsoren van terrorisme heeft het land tientallen jaren nauwelijks toerisme gekend. De laatste jaren probeert men echter het toerisme te stimuleren en bijvoorbeeld westerse toeristen te trekken. Het land heeft onder andere indrukwekkende archeologische bezienswaardigheden.
bewerk Provincies (Arabisch: Baladiyat) en regio's
Libië is onderverdeeld in 34 gemeentes. Lange tijd is Libië onderverdeeld geweest in 24 provincies. Wat de beste vertaling van het Arabische woord baladiya in het Nederlands is, gemeente, regio of provincie, kan ter discussie staan, in ieder geval zijn de gebieden qua oppervlakte gemiddeld groter dan Nederland of België.
bewerk Staatsinrichting
 Zie ook de Lijst van staatshoofden en premiers van Libië |
De Libische staatsvorm is van een compleet andere opzet dan in andere republieken. Ghadaffi zegt dat Libië een "zuivere socialistische staat" is, het is echter zo dat de formele overheidsinstituten hier en daar vaag gedefinieerd zijn. Ghadaffi zelf is officieel niet president of premier van het land, maar beschrijft zichzelf als een soort "gids" die het Libische volk helpt het socialisme te realiseren. Libië heeft een semi-grondwet en de wetten van het land zijn afgeleid van het socialisme, de islamitische wet, de sharia en van Ghadaffi's "Groene Boekje" van politieke filosofie. Libië is formeel een naar het socialisme gevormde staat.
In de praktijk kan Libië gezien worden als een dictatuur, met Muammar Ghadaffi (Gids van de Revolutie) aan het hoofd die decreten uitvaardigt, met hulp van een kleine kliek van militaire en politieke ambtenaren. Libië is beschuldigd van grootschalige schendingen van de mensenrechten en door de overheid gesponsord terrorisme.
De huidige grondwet dateert van 1976. Een systeem van volkscongressen structureert de beraadslagingen, waaraan iedere Libische burger vanaf 18 jaar deel aan kan nemen. Ieder volkscongres kent als uitvoerende raad een volkscomité (een soort ministerie) dat verantwoording aflegt aan hun volkscongres. De voorzitters van de volkscomité hebben zitting in een Algemeen Volkscomité, een soort ministerraad. De Secretaris-generaal van het Algemeen Volkscomité fungeert als premier. Er is scheiding aangebracht tussen de uitvoerende en de wetgevende macht (trias politica).
De volksvertegenwoordiging (dat dus onder andere uit de volkscongressen bestaat) kent ook een Algemeen Volkscongres (27.000 leden), het parlement. De Secretaris-generaal van het Algemeen Volkscongres fungeert als formeel staatshoofd. De Huidige minister van buitenlandse zaken is Abdel Rahman Shalgham.
Politieke partijen zijn, met uitzondering van de door Ghadaffi geleide Arabische Socialistische Unie (formeel geen politieke partij), verboden.
bewerk Demografie
Libië heeft een kleine bevolking die op een groot oppervlakte leeft. De bevolkingsdichtheid verschilt van ongeveer drie mensen per vierkante kilometer in de twee noordelijke streken Tripolitanië en Cyrenaica, tot minder dan 1 persoon per vierkante kilometer in de rest van het land. Libië is dus een van de dunstbevolkte landen ter wereld. 90% van de bevolking woont in minder dan 10% van het land, meestal aan de kust.
Het Libische volk is een mengeling van inheemse Berbervolken en Arabieren die later in het land aankwamen. Er zijn kleine Toeareg- en Toeboestammen die vooral in het zuiden leven en een nomadische of semi-nomadische levensstijl hebben. Het grootste gedeelte van de buitenlandse bevolking komt uit andere Afrikaanse landen, vooral Egypte, Tunesië en Zuid-Afrika.
bewerk Taal
De hoofdtaal van Libië is het Arabisch en dat is ook de officiële taal van het land. De dialecten die door de Berbers worden gesproken hebben geen officiële status. Een gedeelte van de Libiërs spreekt ook Italiaans en Engels, vooral in de grote steden. De sprekers van het Italiaans behoren vooral tot de oudere generaties.
bewerk Godsdienst
Van de bevolking hangt 97% de soennitische islam aan[4].
Het Ibadisme, een islamitische stroming, heeft ook aanhang in Libië. Deze ibadistische Berbers worden door de soennieten als ketters beschouwd. In de woestijn en in de oase's hebben de Sanoesijja-orde en de Sanusi-orde nog veel aanhang. Leden van het (voormalige) Libische koningshuis hangen de Sanusi-variant van de islam aan.
Er zijn circa 50 000 koptisch-orthodoxen[5] en circa 40.000 katholieken. De katholieken worden door twee bisschoppen gediend, één in Tripoli[6], een tweede in Benghazi[7].
bewerk Nederlandse spelling
Tot halverwege de vorige eeuw werd Libië gespeld als Libye. Door invoering van een algemene spellingsvereenvoudiging ontstond de huidige spelling, in overeenstemming met de vele andere landen waarvan de Nederlandse naam op -ië eindigt. Het adjectief - voordien eindigend op een s (Libys) - eindigt sindsdien op sch (Libisch). De Franse spelling is Libye, de Engelse is Libya.
bewerk Zie ook
bewerk Externe links
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Libya van Wikimedia Commons. |
| Arabische Liga |  |
|---|---|
|
Algerije · Bahrein · Comoren · Djibouti · Egypte · Irak · Jemen · Jordanië · Koeweit · Libanon · Libië · Marokko · Mauritanië · Oman · Palestijnse Autoriteit · Qatar · Saoedi-Arabië · Somalië · Soedan · Syrië · Tunesië · Verenigde Arabische Emiraten |
|
| Landen in Afrika |
|---|
|
Algerije · Angola · Benin · Botswana · Burkina Faso · Burundi · Centraal-Afrikaanse Republiek · Comoren · Congo-Brazzaville · Congo-Kinshasa · Djibouti · Egypte · Equatoriaal-Guinea · Eritrea · Ethiopië · Gabon · Gambia · Ghana · Guinee · Guinee-Bissau · Ivoorkust · Kaapverdië · Kameroen · Kenia · Lesotho · Liberia · Libië · Madagaskar · Malawi · Mali · Mauritanië · Mauritius · Marokko · Mozambique · Namibië · Niger · Nigeria · Oeganda · Rwanda · Sao Tomé en Principe · Senegal · Seychellen · Sierra Leone · Somalië · Soedan · Swaziland · Tanzania · Tsjaad · Togo · Tunesië · Zambia · Zimbabwe · Zuid-Afrika Overige gebieden: Mayotte · Réunion · Sint Helena · Westelijke Sahara |
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|
